Kök Hücre Nedir?

Kök Hücre Nedir?

Kök Hücreler vücudumuzdaki bütün dokuları ve organları oluşturan ana hücrelerdir. Bir organda pek çok farklı hücre bulunur. Kök hücreler doku veya organlarda bulunan hücrelerden zarar gören olduğunda; o hücreye dönüşerek organ ve dokuları tedavi eder. Sınırsız bölünebilme yetenekleri vardır. Kök hücreler aslında sürekli aktif halde tüm vücudumuzun yenilenmesini ya da gereken bölgelerin tedavisini sürekli sağlamaktadır. Toplu halde belli bir bölgeye yöneltilirse o bölgenin iyileşmesini sağlar.

Günümüzde ise vücudumuzdaki yağ dokularında, kemik iliğinden elde edilenden çok daha fazla kök hücrelerin kolaylıkla elde edilebileceği bulunmuştur. Aynı şekilde vücudumuzdan alınan dokuların da laboratuvarda çoğaltılabileceği keşfedilmiştir. Böylelikle Kök Hücreler neredeyse tüm hastalıkların tedavisinde kullanılabilir hale gelmiştir.

Erişkinlerden Elde Edilen Kök Hücre Türleri

blankErişkin kök hücreler embriyo ve fetüsten alınan hücrelerden farklıdır ve doğumdan sonra insan ya da hayvanlarda gelişen dokularda bulunur. Bununla birlikte bu hücrelerin elde edildiği en uygun yer bazı kemiklerin merkezinde yerleşmiş olan kemik iliğidir. Kemik iliği genelde üst kalça kemiğinin arkasında “krista iliaca” denen kemik bölümünden alınır. Kemik iliğinde; hematopoetik kök hücreler, endotelyal kök hücreler ve mezenkimal kök hücreleri de içeren farklı tipte kök hücreler yer almaktadır. Hematopoetik kök hücrelerin kanı oluşturduğu bilinmektedir ve lösemi veya anemi gibi kan rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılmaktadır; endotelyal kök hücrelerin vasküler sistemi (arterler ve venler) tedavi ettiği bilinmektedir yani damarlar ile ilgili tedavilerde kullanılmaktadır. Mezenkimal kök hücrelerinin ise tahmin olarak yüz farklı hücreye dönüştüğü bilinmektedir bunlar ;kemik, kıkırdak, kas, sinir, karaciğer, pankreas hücreleri gibi pek çok farklı hücrelerdir.

SVF – Stromal Vasküler Fraksiyon

blankYağ dokusundan kök hücre elde edilebileceği anlaşıldığında öncelikle yağın içerisindeki hücrelere ulaşmak için çeşitli enzimatik ve mekanik işlemlerle yağ hücreleri ayrıştırılarak geriye kalan ve pek çok farklı hücreyi bir arada barındıran kompleks kök hücre süspansiyona SVF adı verilir. İçeriğinde yetişkinde bulunan pek çok hücre türü barındırır. Bunlar farklı hücrelere dönüşme yeteneği olan mezenkimal, kan hücrelerini oluşturan hemotopoitik, damarları tedavi eden endotelyal, bağ dokularını oluşturan fibroblast gibi 80-100 farklı tedavi edici özelliği olan kök hücre grubunu içerisinde barındırır. Pek çok hücreyi barındırması sebebiyle intravenöz (damar yolu) ile hastaya verildiğinde içerdiği hücreler ilgili bölgeler tarafından tedavi edici hücre olarak kullanılır. İstenirse SVF in içerisinden hücreler özel olarak ayrıştırılarak; ayrı ayrı çoğaltılabilir ve farklı tedavilerde kullanılabilir.

Aynı şekilde birden fazla hücrenin bir arada tedavi etmesi gereken otoimmun sistemi hastalarıkları, MS, Parkinson, Otizm, Kalp yetmezliği gibi hastalıklarda hücreler ayrıştırılmadan toplu olarak kullanılabilir.

Estetik cerrahide kalıcı yağ dolgusu, yanık tedavileri, saç ekiminde destekleyici olarak kullanılabilir.

Mezenkimal Kök Hücre

blankBaşka bir hücreye dönüşme yeteneği olan hücreye verilen isimdir. Erişkin vaziyette bulunan mezenkimal kök hücreler bağ dokularda bulunur. Bu kök hücreler bulunduğu dokudan hasarlı bir dokuya geçebilmektedir. Hasarlı olan dokuların tamirini gerçekleştirirler ve hasarlı olan dokuyu tamir edebilirler. Aynı zamanda başka dokularda da hasar varsa o bölgeyi bulabilme özelliğine sahiptirler. Erişkin bireyde bulunan mezenkimal kök hücreler günümüzde kemik iliği ve kemik iliğinden 4 kat fazla bulunan yağ dokusundan elde edilir. Erişkin bir bireyden alınan mezenkimal kök hücre henüz bilinen 100 civarında farkı hücreye dönüşebilme yeteneğine sahiptir. Bunlar; kemik, kıkırdak, kas, sinir, karaciğer, pankreas hücreleri gibi pek çok farklı hücrelerdir.

Mezenkimal kök hücrenin özellikleri:

  • Mezenkimal kök hücrelerin diğer hücrelere dönüşebilme özelliği bulunur.
  • Akciğer, mide ve kemik dokusunda görünüm olarak farklılık kazanırlar. Bu durumun sebebi ortamdaki farklı koşullardır.
  • Mezenkimal Kök Hücrelerin hasarlı hücre ile kaynaşma yetenekleri vardır. Sadece kendi bulunduğu dokudaki hasarı onarmakla kalmaz, başka dokudaki hasar durumunda da diğer dokuya geçer ve onarım sağlar.
  • Bağ doku kökenli olmaları nedeniyle ilgili doku hücrelerinin gelişimine ve fonksiyonuna katkı sağlayabilmektedirler.
  • Bağ doku hücreleri olan kas, yağ, kemik, kıkırdak, tendon, ligament gibi hücrelere farklılaşabilir.

Sayısını artırabilmek için özel laboratuvar ortamında haftalarca süren kültürlerde çoğaltılması gereklidir. Bu da ciddi bir teknoloji, alt yapı, deneyim gerektirir ve maliyeti de fazladır. Bu nedenle dünyada sayılı sayıdaki merkezde klinik kullanıma uygun Mezenkimal Kök Hücre üretimi yapılmaktadır. Bu işlem için gerekli tüm işlemlerin uluslararası standartlarda kabul edilmiş (GMP Good manufacturing practice=iyi üretim uygulamaları) şekilde yapılması gerekmektedir.

Otolog Kök Hücre Üretimi

Vücudumuzda bulunan ve kendisi hariç başka bir hücreye dönüşme yeteneği olmayan hücrelerin, laboratuvar ortamında çoğaltılarak; eksik olan bölgeye verilmesine otolog hücre üretimi adı verilir.

Otolog hücre üretimine aşağıdaki hücre çeşitleri örnek olarak verilebilir:

Fibroblast hücresi:

Cildin alt tabakasında bulunan bağ dokusu ve kolajen üreten dokuları oluşturan temel hücrelerdir. Zamanla bu hücrelerin ölmesi nedeniyle bağ dokusu çökmeye başlar ve kolojen üretimi azalır. Bu şekilde ciltte yaşlanma görülür. Gençleşme tedavilerinde cilt altındaki bu dokularda eksilmiş olan bölgeleri onarmak için laboratuvar ortamında üretilerek cilde geri nakledilebilir.

Keratinosit:

Derinin en dış tabakasını oluşturan hücrelerdir. Üst deride yanık, akne izi, yaralanma gibi hallerde, yani üst deri oluşturulması gerektiğinde, bu hücrelerin üretimi laboratuvar ortamında yapılabilmektedir. Derin akne izleri ve üste derinin tahrip olduğu durumlarda fibroblast ile beraber kullanılabilir.

Beta hücresi:

Pankreasta insülin üretiminde rol oynayan bu hücreler, laboratuvar ortamında üretilerek tekrar pankreasa yerleştirilmesi suretiyle şeker hastalığı tedavisinde kullanılabilir.

Hematopoetik Kök Hücre (Kan Hücresi)

blankVücudumuzdaki kan hücrelerinin tümü hematopoetik kök hücreler denen, genç (olgunlaşmamış) hücrelerden oluşur. (Hematopoetik sözcüğü “kan oluşturan” anlamına gelir.)

Kök hücreleri yeni hücreler oluşturmak için bölünmek üzere genellikle kemik iliğinde (kemiklerin içinde yer alan süngersi öz) hazır bulunurlar. İlk keşfedilen, en iyi tanımlanan ve klinikte yıllardan beri başarı ile uygulanan eşsiz hücrelerdir.

Endotelyal Kök Hücre

blankEndotelyal Kök Hücreler, kemik iliğinde olgunlaşıp, dolaşıma çıkarak vasküler(damar sistemi) hasarın olduğu bölgelerde yoğunlaşıp hasarın tamir edilmesinde merkezi rol alırlar. Endotelyal Kök Hücreler kemik iliğinden ayrıldıktan sonra hücre yüzey belirteçlerinde bir takım değişiklikler geçirerek olgun endotelyal hücrelere dönüşebilirler.

Endotel Kök Hücrelerin bölünme yetenekleri ölçüsünde çoğalarak ve dolaşarak var olan damarları tedavi ederler.